واسط‌های مغز و رایانه غیرتهاجمی در مسیر تجاری‌سازی؛ از توان‌بخشی پزشکی تا مدیریت خواب

واسط‌های مغز و رایانه غیرتهاجمی در مسیر تجاری‌سازی؛ از توان‌بخشی پزشکی تا مدیریت خواب

دستاوردهای اخیر نشان می‌دهند که واسط‌های مغز و رایانه (BCI) غیرتهاجمی در حال فراتر رفتن از الکتروانسفالوگرافی (EEG) سنتی هستند. در اواخر اوت، بیمارستان رنمین دانشگاه ووهان از نخستین کاربرد بالینی BCI نیمه‌تهاجمی شبکیه با وضوح بالا در جهان خبر داد. هم‌زمان، دانشگاه تیانجین و شرکت United Imaging از سیستم uMR Shen Guan رونمایی کردند که یک راهکار جامع BCI مبتنی بر تشدید مغناطیسی (MRI) است و تصویربرداری، سخت‌افزار و رمزگشایی را یکپارچه می‌کند.

فناوری BCI به سه دسته تهاجمی، نیمه‌تهاجمی و غیرتهاجمی تقسیم می‌شود. سیستم‌های غیرتهاجمی حسگرها را خارج از جمجمه نگه می‌دارند؛ این روش اگرچه بخشی از دقت فضایی را قربانی می‌کند، اما نیاز به جراحی ندارد، قابل استفاده مجدد است و قابلیت حمل بالایی دارد. در این مسیر که پیش از این در انحصار EEG بود، روش‌های جدیدی مانند سونوگرافی عملکردی برای دستیابی به وضوح فضایی بالاتر، رمزگشایی چندوجهی و بازخورد حلقه‌بسته مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته‌اند.

مسیرهای متفاوت تجاری‌سازی؛ توان‌بخشی پزشکی در صدر

مسیرهای تجاری‌سازی این فناوری در حال تفکیک هستند. توان‌بخشی پزشکی واضح‌ترین و سرراست‌ترین مدل کسب‌وکار را دارد. شرکت Neuracle با ساخت سیستم‌های توان‌بخشی EEG-VR و ابزارهای واقعیت مجازی تصویرسازی حرکتی، به بیمارستان‌های بزرگی چون Huashan و Xuanwu خدمات ارائه می‌دهد. این شرکت بیش از ۲۰ گواهی ثبت تجهیزات پزشکی برای دستگاه‌های EEG، الکترومیوگرافی (EMG) و سیستم‌های ترکیبی tES-EEG و TMS-EEG ثبت کرده و در سال ۲۰۲۵ رتبه نخست را در حجم و ارزش عرضه دستگاه‌های EEG در بازار چین به دست آورده است.

مدیریت خواب و تعامل انسان و رایانه

حوزه دوم، مدیریت خواب و وضعیت مغز است که مخاطبان عام را هدف قرار می‌دهد. شرکت MindMatrices با ساخت دستگاه‌های پلی‌سامنوگرافی پرتابل و سیستم‌های تحریک عمیق مغزی، روی مداخله در چرخه‌های خواب تمرکز کرده است. حوزه سوم، تعامل انسان و رایانه (HCI) است که بیشترین پتانسیل را دارد اما هنوز از درآمد پایدار فاصله دارد؛ چرا که کیبوردها، صفحات لمسی و دستیارهای صوتی بازار را در دست دارند. در کوتاه‌مدت، کاربرد این بخش به کمک به افراد فلج حرکتی شدید و محیط‌های صنعتی محدود می‌شود و در بلندمدت به واقعیت افزوده و مجازی (AR-VR) و هوش مصنوعی تجسم‌یافته (Embodied AI) گسترش خواهد یافت.

توسعه و مقیاس‌پذیری این فناوری بیش از آنکه به مفاهیم تئوریک وابسته باشد، به پایداری مهندسی، شواهد بالینی، مجوزهای رگولاتوری و حاکمیت داده‌ها بستگی دارد. ناظران صنعت معتقدند توان‌بخشی پزشکی، به دلیل مسیر مشخص ثبت تا خرید بیمارستانی، نخستین بازار بزرگ و واقعی BCI غیرتهاجمی خواهد بود.