جمعهها با باب
زمانی که ۲۵ سال پیش کار خود را در نشریه Spectrum آغاز کردم، یکی از دبیران ارشد به من پیشنهاد کرد که یک «مرشد» (Rabbi) پیدا کنم؛ یعنی کسی که بتواند نحوه مواجهه مهندسان برق و الکترونیک با مسائل و ارزیابی راهکارهای محتمل را به من بیاموزد. در ابتدا فرد مناسبی پیدا نکردم. تا اینکه در سال ۲۰۰۵ تصمیم گرفتیم یک گزارش ویژه با تمرکز بر چالشهای توسعه نرمافزارهای سازمانی تهیه کنیم. من پیشنهاد کردم از «رابرت ان. شارت» (Robert N. Charette)، عضو ارشد حیات IEEE، پژوهشگر ریسک، نویسنده پرکار و از برجستهترین متخصصان مدیریت ریسک و مهندسی نرمافزار دعوت کنیم تا علتهای بیشمار شکست پروژههای نرمافزاری را بررسی کند. مقاله بنیانافکن او با عنوان «چرا نرمافزار شکست میخورد» (Why Software Fails) هنوز هم در کلاسهای مهندسی دانشگاهها تدریس میشود.
blockquote>«رابرت ان. شارت، عضو ارشد حیات IEEE، یکی از پرکارترین نویسندگان IEEE Spectrum است.»
این آغاز یک دوستی عمیق و ارزشمند بود. من مرشد خود را یافته بودم؛ کسی که اشتیاق مشترکی به نوشتن داشت. ما به ریتمی کاری دست یافتیم که بیش از ۲۰ سال دوام آورد؛ گفتوگو در صبحهای جمعه درباره موضوعات گوناگون، از جمله فراگیری روزافزون نرمافزار در زندگیمان. بنابراین، وقتی در سال ۲۰۰۷ دبیر وبسایت Spectrum شدم، او نخستین نویسندهای بود که برای راهاندازی یک وبلاگ منظم انتخاب کردم. وبلاگ «فاکتور ریسک» (The Risk Factor) متولد شد و در طول بیش از ۱۰ سال و نگارش بیش از ۱۷۵۰ پست، «باب» صدها شکست نرمافزاری را ثبت کرد که در نهایت به مقاله «درسهایی از یک دهه شکست در فناوری اطلاعات» ختم شد؛ مقالهای که در سال ۲۰۱۶ برنده جایزه جسی ایچ. نیل (Jesse H. Neal Award) برای بهترین اینفوگرافیک شد. البته از قضا و همانطور که انتظار میرفت، آن اینفوگرافیکها با نرمافزاری ساخته شده بودند که دیگر پشتیبانی نمیشود و در گذر زمان از بین رفتهاند.
blockquote>«عکس ماهی درست پیش از بلعیده شدن توسط حواصیل را دوست دارم.» — رابرت ان. شارت
نگاهی فراتر از یک حوزه تخصصی
با این حال، باب تنها در یک حوزه محدود نماند. او در کنار مدیریت دو شرکت مشاوره مدیریت و بزرگ کردن دخترانش (مورا و مگان که اکنون زیستشیمیدان و مهندس عمران هستند)، مقالات بسیار عمیق و تحلیلی نگاشت. از جمله مقاله سال گذشته با عنوان «اکنون پزشک پرونده الکترونیک سلامت شما را بررسی خواهد کرد»، مجموعه ۱۲ قسمتی و کتاب الکترونیکی «توضیح انتقال به خودروهای برقی» (The EV Transition Explained) و مقاله محبوب من با عنوان «اتوماسیون تا حد مرگ» (Automated to Death) که به پیامدهای مرگبار پارادوکس اتوماسیون در سیستمهای سایبر-فیزیکی هدایتکننده هواپیماها، قطارها و خودروها میپرداخت.
blockquote>«عقاب سرسفید جوانی که در سپتامبر ۲۰۲۴ از آن عکس گرفتم، پلاکهایی داشت که نشان میداد ماده است و در مه ۲۰۲۴ در نزدیکی لکسینگتون پارک متولد شده است.» — رابرت ان. شارت
ملموس کردن دنیای نادیدنی نرمافزار
هدف اصلی او در تمام این مدت، ملموس و قابلرویت کردن نرمافزار بود؛ همانطور که در یکی از جمعههای ماه ژوئیه به من گفت: «نرمافزار در اطراف ماست، اما ما اصلاً آن را درک نمیکنیم. من واقعاً میخواستم داستانهایم به مردم کمک کند تا سیستمهای نرمافزاری پیچیده را بهتر بفهمند. شما نمیتوانید نرمافزار را ببینید، لمس کنید یا بچشید. ممکن است پیامدهای شکست نرمافزار را حس کنید، اما هرگز خودِ علت را نمیبینید.»
وقتی او به من گفت که قصد دارد از سمت دبیر افتخاری بازنشسته شود تا بر عکاسی طبیعت و نگارش سهگانههای داستانی تمرکز کند (از جمله سهگانهای با عنوان «قتلهای STEM» با حضور یک مهندس کارآگاه و مرشدش)، از او پرسیدم کدامیک از مقالاتش در Spectrum بیشترین تأثیر را داشته است.
blockquote>«مرغ مگسخواری که ثبت کردم، در حالی که زردی جدول خیابان در پشت آن قرار داشت.» — رابرت ان. شارت
او به مقاله ویژه سال ۲۰۱۳ با عنوان «بحران STEM یک افسانه است» اشاره کرد و گفت: «Spectrum به من بستری داد تا این فرض را زیر سوال ببرم که ما به فارغالتحصیلان بیشتری در حوزههای STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) نیاز داریم. تا آن زمان، مردم واقعاً متوجه نبودند که چقدر مسئله بحران STEM افسانهای است که توسط کارفرمایان و جوامع دانشگاهی ترویج یافته و به جامعه IEEE تحمیل شده بود.»
شارت حرفه خود را بر پایه زیر سوال بردن فرضیات بنا کرد. او در حالی که گفتوگوی روز جمعه ما به پایان میرسید، گفت بهترین راه برای کاهش ریسک این است که در قدم اول در ساختن فرضیات محتاط باشیم: «اصل بنیادین من در مورد ریسک این است: فرضیاتِ ساختهشده، ریسکهای پذیرفتهشده هستند.»